Çocuklarımızın Benlik Saygısını Nasıl Arttırabiliriz?

Ekleyen: Kategori: Genel Henüz Yorum Yapılmamış

Görüşmelerimde çocukluk ve ergenlik dönemindeki danışanlarıma kendileri ile ilgili olumlu ve geliştirmek istedikleri yanları belirtmelerini isterim. Kendilerini nasıl algıladıkları, farkındalıkları çok dikkatimi çeker. Küçük çocuklara kocaman bir yıldız çizer her bir ucuna güzel buldukları özelliklerini resmettirir ya da yazdırırım. Hızlı koşmak, taşırmadan resim yapmak, ip atlamak, kurabiye yapmak, bisiklete binmek okul öncesi ve ilkokul dönemindeki çocuklardan en çok duyduğum cevaplardan bazıları. İlerleyen yaşlarda yardımsever, arkadaş canlısı, güvenilir, sabırlı, merhametli olmak gibi daha soyut yanıtlar gelmeye başlar. Eleştirel yaklaşan, mükemmeliyetçi, aşırı otoriter olan ebeveynlerin çocuklarını genelde olumlu özelliklerini söylerken “ama” diyerek bir olumsuz yanlarını da eklerken gözlemliyorum.

Benlik kavramı -“Ben kimim?” sorusuna verilen yanıt- gelişimsel bir boyut olmakla birlikte 8 yaşından sonra fazla değişim göstermeyen karmaşık ve çok boyutlu bir kişilik niteliğidir (Piers 1969; Akt. Öner, 2005). Bu nedenle benlik saygısı yüksek, olumlu bir benlik kavramı olan çocuklar yetiştirmek için ilk önce aile ortamına odaklanmak gerekmektedir.

Çocukluğun başlarında, çocuk, hayatındaki önemli kişilerin davranışlarını, tutumlarını ve değerlerini ya da standartlarını taklit etmektedir, onaylanmak için bunları kendi davranışlarına uyarlamaktadır ve bu önemli kişilerin düşüncelerini benimsemektedir (Cooley, 1902; Mead, 1934; Akt. Harter, 2006). Charles Horton Cooley’e (1902) göre, kişinin hayatındaki önemli kimseler, benliğine yönelik düşüncelerini belirlemekte “sosyal bir ayna” gibidir.  Anne-baba ile nasıl iletişim kuracağını bilemeyen, gereksinim duyduğu sıcaklığa ve desteğe ulaşamayan, haksız yere cezalandırılmaktan korkan çocuklar kaygılıdırlar ve kendilerine değer vermezler (Horney 1945; Akt. Burger, 2006).

Çocukluk dönemindeki kişilerarası ilişkiler dışında kaygı seviyesi ve öğrenilmiş çaresizlik de benlik saygısını etkilemektedir. Kaygılı kişilerin, kendilerini diğerlerine göre daha çok negatif terimlerle tanımlama eğiliminde olduklarını saptanmıştır (Wine, 1971). Peterson ve Seligman (1984) da öğrenilmiş çaresizliğin bireyin yaşamını, kendisi ile ilgili algılarını ve dünyaya bakış açısını olumsuz yönde etkilediğini belirtmiştir.

Seligman (1975), Dweck ve Repucci (1973) gibi pek çok araştırmacıya göre, öğrenilmiş çaresizlik, kişi elde ettiği sonuçların davranışlarına bağlı olmadığını düşünürse ve bireysel kontrolü dışında gerçekleştiğine inanırsa ortaya çıkmaktadır (Rholes, Blackwell, Jordan, &Walters, 1980). Kişi benzer durumlarla karşılaştığında uyarıcıları kontrol altına alabileceği halde başarısız olmaktadır (Kök, 1992). Bu nedenle çocuklarınızın elde ettiği sonuçların nedenlerini nasıl açıkladığına dikkat edin lütfen. Örneğin,  iyi not aldığında açıklaması “Dersler çok kolay olduğu için iyi not aldım.” mı “ Çok çalıştığım için iyi not aldım.” mı? Kötü olayları genelleştiriyor mu yoksa o zamana, o kişiye özgü müydü diyor? Bazı sonuçların hiç değişmeyeceğini mi düşünüyor?

Benlik saygısı yüksek bireyler yetiştirmek için çocuklarınızı takdir edin, sevin, ev için karar verirken mutlaka onların da fikrini alın, gözlerinin içine bakarak dinleyin. Ayrıca “Neleri başardık?” diye aile içi sohbetleriniz olabilir. Her aile üyesi geliştirmek istediği yanları belirleyip kendine hedef koyabilir.

Uzm. Psikolog ve Aile Danışmanı

Pelin EKEMEN

Kaynak

Burger, J. M. (2006). Kişilik (İ. D. Erguvan Sarıoğlu, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 2004).

Cooley, C. H. (1902). Human Nature and The Social Order. New York: Charles Scribner & Sons.

Kök, M. (1992). Psikolojik danışmanın dezavantajlı çocukların öğrenilmiş çaresizlik, benlik tasarımı ve genel kaygı düzeylerine etkisi. Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Öner, N. (2005). Piers Harris’in Çocuklarda Öz Kavramı Ölçeği: El Kitabı. Ankara: Türk Psikologlar Derneği.

Peterson, C. & Seligman, M. E. P. (1984). Casual explanations as a risk factor for depression: Theory and evidence. Psychological Review, 91 (3), 347-374.

Rholes, W. S., Blackwell, J., Jordan, C., & Walters, C. (1980). A developmental study of learned helplessness. Developmental Psychology, 16 (6), 616-624.

Wine, J. (1971). Test anxiety and direction of attention. Psychological Bulletin, 76 (2), 92-104.

Evet, ne düşünüyorsunuz?